Çin, otomobillerde giderek büyüyen dokunmatik ekranları ve birçok temel işlevin yazılım menülerine taşınmasını güvenlik açısından yeniden masaya yatırıyor. Çin Sanayi ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı (MIIT) tarafından Kamu Güvenliği Bakanlığı, Ekoloji ve Çevre Bakanlığı ile Devlet Piyasa Düzenleme İdaresi’nin katkısıyla hazırlanan yeni taslak düzenleme, 10 Kasım 2026’ya kadar kamuoyu görüşüne açık. Taslak büyük bilgi-eğlence ekranlarını tamamen yasaklamıyor; bunun yerine sürücü dikkati, güvenilirlik ve çarpışma güvenliği açısından çok daha kapsamlı testler öngörüyor.
Hangi işlevlerde fiziksel düğme zorunlu olacak?
Düzenlemenin en dikkat çeken maddesi, sürüş güvenliği açısından kritik işlevlerin yalnızca ekrandaki sanal düğmelerle kontrol edilmesine izin verilmeyecek olması. Sinyaller, dörtlü ikaz lambaları, korna, far kumandaları, ön cam silecekleri, cam rezistansı, vites seçimi (P, R, N, D), elektrikli cam kumandaları, sürüş yardım sistemlerinin etkinleştirilmesi, acil çağrı ve elektrikli araçlarda güç kesme gibi işlevlerin sabit ve elle hissedilebilen fiziksel kumandalarla korunması isteniyor. Amaç, sürücünün menüde gezinmeden bu işlevlere anında ulaşabilmesi ve sistem arızalandığında temel kontrollerin yine de çalışabilmesi.
Sanal düğmeler ortadan kalkmıyor, ama test şartı geliyor
Dokunmatik veya basınca duyarlı sanal kontroller kullanılmaya devam edebilecek, ancak üreticilerin yanlış dokunma riskini, kontrolün güvenilirliğini ve sürücüye verilen geri bildirimi testlerle kanıtlaması gerekecek. Kritik bir işlev sanal düğmeyle sunuluyorsa aynı işlev için fiziksel bir alternatifin de bulunması, acil durum kumandalarının ise kolayca görülebilecek şekilde işaretlenmesi istenecek. Güvenlik değerlendirmesinden geçemeyen sistemlerin araç onayını zorlaştırması ya da engellemesi mümkün olacak.
Katlanabilir ekranlar ve gizli kapı kolları da hedefte
Taslağın daha net bir dille yasaklamayı önerdiği alan ise katlanabilir ve biçim değiştirebilen ekranlar. Bu tür hareketli yapıların dayanıklılığı ve kaza anındaki riskleri düzenleyicilerin temel endişeleri arasında yer alıyor. Dokunmatik ekranlardan bağımsız ayrı bir süreçte ise GB 48001-2026 Otomobil Kapı Kolları Güvenlik Teknik Gereksinimleri adlı zorunlu standart 1 Ocak 2027’de yürürlüğe girecek. Standart, elektrik kesintisi veya çarpışma durumunda kapıların mekanik olarak açılabilmesini şart koşuyor; tamamen gizlenmiş ve elle doğrudan kullanılamayan kapı kolu tasarımlarının pazardan çekilmesi bekleniyor.
Yeni taslak yalnızca ekran ve kapı koluyla sınırlı değil. Araç hareket halindeyken sıfır yer çekimli koltuk, döner koltuk ya da yatağa dönüşecek kadar yatırılmış koltuk işlevlerinin kullanılması da kısıtlanacak; bu özellikler yalnızca araç dururken etkinleştirilebilecek. Kullanıcıların dış aydınlatmaya yazı veya sembol işleyebildiği kişiselleştirilebilir farlar da trafik güvenliği açısından denetime tabi tutulacak.
Yeni kurallar ne zaman uygulanacak?
Mevcut takvime göre yeni model başvurularında ayrıntılı tasarım ve test belgeleri 1 Ocak 2027’den itibaren istenecek; hâlihazırda onaylı modellerin ek belgeleri ise 1 Temmuz 2027’ye kadar bildirmesi gerekecek. Kapı kolu standardı yeni modeller için 1 Ocak 2027’de, mevcut üretimdeki onaylı modeller için ise 1 Ocak 2029’da zorunlu hale gelecek. Düzenleme ayrıca araç geliştirme testlerini de uzatıyor: yeni başvurularda çevresel dayanıklılık testlerinin en az bir yıl sürmesi, iki kış ve bir yaz dönemini kapsaması, genel dayanıklılık testlerinde ise en az 30 bin kilometre şartı aranması öngörülüyor.
Avrupa’yı ve Türkiye’yi etkiler mi?
Kurallar doğrudan yalnızca Çin’de onaylanan ve satılan araçları kapsıyor. Ancak Çin dünyanın en büyük otomobil pazarı olduğu ve birçok küresel marka aynı modelleri farklı ülkelerde sattığı için üreticilerin fiziksel kumandaları küresel modellerinde de kullanması olası görünüyor. Bu durum düzenlemenin Avrupa’da otomatik olarak geçerli olacağı anlamına gelmese de, Çin’deki zorunlu standartlarla Euro NCAP’in güvenlik değerlendirme yaklaşımı benzer bir yönde ilerliyor; son yıllarda azalan fiziksel düğmelerin kokpitlerde yeniden yaygınlaşması beklenebilir.
Çin’in otomobil pazarındaki düzenleyici etkisi, markanın küresel ölçekte büyüyen Çinli üreticilerle de ilgili. Ülkenin en lüks modellerinden Hongqi Guoli ve Avrupa pazarına yeni giriş yapan Smart #2 gibi modeller de bu düzenlemelerin kapsadığı pazarda üretiliyor ya da onaylanıyor.
Sonuç olarak Çin’in yaklaşımı otomobil teknolojisini durdurmayı değil, yeni özelliklerin güvenlik testleri tamamlandıktan sonra kullanılmasını hedefliyor. Büyük ve sabit dokunmatik ekranlar varlığını sürdürebilecek; buna karşılık kritik işlevlerin yalnızca ekran menülerine saklanması giderek zorlaşacak.
Kaynak: Reuters
